Je bent niet te gevoelig. Je bent niet te veel.

Waarom oude overlevingsstrategieën je als volwassene in de weg zitten

Misschien herken je dit. Je reageert ergens op en denkt daarna: waarom doe ik dit toch steeds? Je wilt anders, je weet zelfs hóé het anders zou moeten, maar toch gaat het weer zo. Je bent niet de enige. En er is een reden waarom het zo hardnekkig is.

In dit blog wil ik het hebben over iets wat ik dagelijks terugzie in mijn werk als psycholoog: leren om jezelf te geven wat je als kind niet hebt gekregen.

Hoe die patronen er komen

Als kind ben je volledig afhankelijk van je verzorgers. Je brein is nog volop in ontwikkeling, je zenuwstelsel leert reguleren via de mensen om je heen, en je hebt nog geen taal voor wat je voelt. Wat je wél hebt, is een sterk overlevingsinstinct.

Als de omgeving onveilig, onvoorspelbaar of emotioneel koud is, past je brein zich aan. Het ontwikkelt strategieën om de verbinding met je verzorgers te bewaren en de veiligheid zo goed mogelijk te borgen. Jezelf klein maken, je gevoelens wegstoppen, altijd alert zijn op wat de ander nodig heeft, of juist emotioneel afhaken.

Die strategieën waren slim. Ze hielpen je overleven.

Maar als je volwassen bent en diezelfde strategieën nog steeds gebruikt, werken ze je eerder tégen. People-pleasing, zelfkritiek, vermijding, moeite met grenzen aangeven. Herkenbaar?

Veel mensen dragen ook een diepgeworteld gevoel mee dat er iets mis met hen is. Te veel, te weinig, niet goed genoeg. Een conclusie die een kind trok omdat het geen andere uitweg zag, en die als volwassene gewoon is blijven zitten.

Wat reparenting inhoudt

Reparenting betekent: jezelf geven wat je als kind gemist hebt. De erkenning, de warmte, de veiligheid, de grenzen. Via een langzaam, herhaald proces van anders naar jezelf leren kijken. Het is geen intellectuele oefening. Je moet het écht voelen.

Hieronder deel ik acht manieren waarop je daarmee kunt beginnen, inclusief waarom het werkt, want ik merk dat het helpt als je begrijpt wat er onder de oppervlakte gebeurt.

1. Erken wat je al hebt overleefd

Maak bewust de balans op. Wat heb je doorstaan? Wat heb je geleerd? Zelfs kleine dingen tellen. Kinderen die onvoldoende gespiegeld zijn in hun kracht, geloven als volwassene vaak nauwelijks in zichzelf. Terugkijken op wat je al hebt overwonnen helpt dat beeld langzaam bij te stellen.

2. Beïnvloed je emotionele omgeving

Emoties komen automatisch op, zeker als ze gekoppeld zijn aan oude ervaringen. Je kunt ze niet uitschakelen, maar je kunt wel kiezen wat je ernaast zet. Muziek die je kalmeert, een vriend die je begrijpt, een omgeving die rust geeft in plaats van prikkeling. Je zenuwstelsel reageert op wat je het aanbiedt.

3. Leer weer spelen

Veel volwassenen met een moeilijke jeugd zijn te vroeg groot geworden. Spelen voelt oncomfortabel, misschien zelfs onnodig. Maar spel vertelt je zenuwstelsel dat het veilig is. Het hoeft niet groot te zijn. Een grappige serie, bewegen zonder doel, iets creatiefs doen. Vind terug wat je als kind fijn vond en geef het een plek.

4. Praat anders tegen jezelf

De stem in je hoofd is vaak niet de jouwe. Het is een geïnternaliseerde versie van stemmen uit het verleden. Als die stem hard, kritisch of onverschillig was, klinkt hij nu nog zo van binnenuit. Reparenting vraagt dat je die stem bewust gaat vervangen, niet met loze affirmaties, maar met eerlijke, vriendelijke taal. Wat zou je zeggen tegen een goede vriend in jouw situatie? Begin daar.

5. Geef je jongere zelf wat het nodig had

Dit kan via visualisatie, via schrijven, of via lichaamsgerichte oefeningen. Stel je voor dat je bij je jongere zelf bent. Wat had dat kind nodig? Veiligheid? Dat iemand zei: dit is niet jouw schuld? Geef het nu alsnog. Je brein maakt lang niet altijd onderscheid tussen herinnerd en verbeeld, en dat kun je in je voordeel gebruiken.

6. Leer je behoeften kennen en honoreren

Als kind konden anderen jouw behoeften niet goed zien, of werden ze genegeerd. Als volwassene kun je dat zelf anders doen. Wat heb jíj nodig? Niet wat hoort of wat een ander prettig vindt, maar wat jij nodig hebt. Emotioneel, relationeel, lichamelijk. Slaap. Eten. Rust. Contact. Je behoeften serieus nemen is een van de meest concrete vormen van zelfzorg die er is.

7. Vertrouw je intuïtie weer

Bij mensen die vroeg geleerd hebben dat hun grenzen er niet toe doen, raakt het contact met de eigen intuïtie beschadigd. Waar in je lijf merk je dat iets niet goed voelt? Begin daar op te letten. Je intuïtie is geen drama of overdrijving. Het is informatie.

8. Erken wat je voelt

Als je merkt dat je boos, verdrietig of angstig bent, hoef je daar niets mee te doen. Je hoeft het niet weg te redeneren, niet te rechtvaardigen, en niet meteen te begrijpen. Het enige wat je op dat moment kunt doen, is er bij blijven. Dit is wat er nu is.

Een goede ouder doet precies dat: eerst het gevoel er laten zijn, daarna pas begrijpen wat er gebeurt. Als je dat voor jezelf kunt doen, geef je je emoties de kans om door je heen te bewegen in plaats van vast te blijven zitten. Gevoelens die worden toegelaten, hoeven zich niet te herhalen om gehoord te worden.

Bronnen:

Sullivan, R.M. et al. (2022). The Neurobiology of Infant Attachment-Trauma and Disruption of Parent–Infant Interactions. Frontiers in Behavioral Neuroscience.

Opendak, M. & Sullivan, R.M. (2021). Infant Attachment and Social Modification of Stress Neurobiology. Frontiers in Systems Neuroscience.

Als volwassene val je vaak terug in patronen zoals jezelf afsluiten, uithalen, pleasen of jezelf tegenwerken. Onder die reacties zit je innerlijke kind: een jonger deel dat nog steeds probeert te krijgen wat het nodig had. Reparenting the inner child helpt je om jezelf beter te begrijpen, met praktische oefeningen en lichaamsgerichte tools. Ben je klaar om oude patronen te doorbreken en iets nieuws op te bouwen, dan is dit boek het lezen waard.

Je hoeft het niet alleen te doen

Reparenting is rouwen om wat je niet had, en tegelijkertijd bouwen aan iets nieuws. Dat kan pijn doen. Maar het kan ook iets teruggeven wat je misschien nooit hebt gekend: een stabiele, vriendelijke relatie met jezelf.

Blijf je hier last van houden, dan kan het helpend zijn om er samen naar te kijken. Je hoeft het niet alleen te doen. Wil je ondersteuning, dan kun je een afspraak maken.

Wil je meer weten of EMDR iets voor jou kan betekenen?

Maak dan een afspraak.

P.S. In het belang van transparantie heb ik affiliate links gedeeld. Wat betekent dat ik een klein bedrag ontvang als je toevallig via deze link bestelt, zonder extra kosten voor jou.

Vond je deze tips leuk? Voel je dan vrij om ze door te sturen naar een (vriend)in. Zij kunnen zich hier aanmelden