Je innerlijke criticus stil krijgen begint hier
Je innerlijke criticus: waarom je blijft twijfelen (en hoe je ermee stopt)
Vorige week zat er een vrouw tegenover me in mijn praktijk. Sterk, slim, succesvol in haar werk. En toch zei ze: “Ik voel me de hele tijd alsof ik door de mand ga vallen.”
Niemand om haar heen zag dat. Maar van binnen stond ze continu onder druk. Elke keuze werd bevraagd. Elke fout uitvergroot. Elke stap vooruit gevolgd door twijfel.
En wat ze niet doorhad: ze luisterde de hele dag naar haar innerlijke criticus… en nam hem serieus.
Als je dit herkent, dan weet je hoe uitputtend dit is.
Waar komt die stem vandaan
Als je een stap terug doet, zie je vaak waar die stem vandaan komt. Het zijn zelden je eigen, oorspronkelijke gedachten. Het zijn oude overtuigingen. Ontstaan in momenten waarop je je niet gezien voelde. Of waarin je leerde dat je moest aanpassen, presteren of voldoen.
Die overtuigingen heb je niet zelf bedacht. Maar je bent ze wel gaan dragen. En blijven herhalen. Tot het voelt als waarheid.
Waarom wegdrukken niet werkt
Wat ik veel zie in mijn werk, is dat mensen proberen die stem weg te krijgen. Maar dat werkt niet. Hoe harder je vecht, hoe sterker hij terugkomt. Het begint ergens anders. Bij leren herkennen: “Dit is mijn criticus.”
Dat lijkt klein, maar daar begint verandering. Vanaf dat moment ontstaat er ruimte. Ruimte om niet automatisch mee te gaan. Ruimte om andere keuzes te maken.
Waarom alleen anders denken niet genoeg is
Je kunt die criticus niet alleen veranderen door anders te denken. Omdat hij dieper zit. In je zenuwstelsel. In je geheugen. In oude ervaringen.
Daarom zie ik in de praktijk dat EMDR hier juist helpend in kan zijn. Met EMDR werk je niet alleen met wat je nú denkt, maar met waar die overtuigingen zijn ontstaan. Die oude momenten waarin je bent gaan geloven:
• “Ik ben niet goed genoeg”
• “Ik moet beter mijn best doen”
• “Ik mag geen fouten maken”
Door die ervaringen te verwerken, verandert er iets :
• De lading gaat eraf.
• De overtuiging verliest kracht.
• En de criticus wordt merkbaar stiller.
Omdat de basis eronder verandert, verdwijnt het vanzelf.
Je hoeft jezelf niet meer te behandelen zoals je ooit geleerd hebt. Je kunt milder worden, zonder dat je soft wordt. Realistischer, zonder dat je jezelf naar beneden haalt.
En je kunt stoppen met zoeken naar bevestiging buiten jezelf. Door zelf te gaan zien wat je doet. Wat je aankan. Wat je al hebt opgebouwd.
Wat ik cliënten vaak laat ervaren
• Je hoeft niet eerst van je criticus af om stappen te zetten.
• Je hoeft hem alleen minder serieus te nemen.
• Als je daarnaast de onderliggende overtuigingen aanpakt, merk je dat die stem vanzelf minder grip krijgt.
• Als je hier steeds in vastloopt
• Het ligt niet aan jouw wilskracht.
Het is een patroon dat ooit logisch was, maar nu niet meer helpend is.En dat kun je veranderen. Met een aanpak die echt aansluit bij wat er speelt.
Wat helpt om dit patroon te doorbreken
Een minderwaardigheidsgevoel verdwijnt niet door jezelf harder te pushen. Wat helpt, is een andere manier van kijken naar jezelf.
1. Word je vergelijking bewust
Merk op wanneer je jezelf kleiner maakt dan een ander. Stel jezelf de vraag: klopt dit echt, of is dit een oude overtuiging?
2. Oefen met realistische zelfspraak
Niet overdreven positief, maar eerlijk. Wat gaat wél goed? Wat heb je geleerd? Waar ben je trots op, ook al is het klein?
3. Onderzoek de oorsprong
Als het gevoel diep zit en al lang bestaat, kan traumatherapie helpend zijn. Het gaat dan niet alleen om je gedachten nu, maar om ervaringen die je zelfbeeld hebben gevormd.
4. Verleg de focus
Je eigen groei zegt meer dan de prestaties van anderen. Richt je op ontwikkeling in plaats van vergelijking.
Tot slot
Als je je vaak minder voelt dan anderen, zegt dat niet dat je werkelijk minder bent. Het zegt iets over hoe je hebt geleerd naar jezelf te kijken. En dat perspectief kun je stap voor stap veranderen. Dat begint met herkennen dat het patroon oud is, maar niet vast hoeft te blijven.
Bronnen:
Zaccari, V., Fazi, M., Scarci, F., Correr, V., Trani, L., Filomena, M. G., Piccione, V., Cattan, S. J., Ginni, M. G., D'Olimpio, F., & Mancini, F. (2024). Understanding Self-Criticism: A Systematic Review of Qualitative Approaches. Clinical neuropsychiatry, 21(6), 455–476. https://doi.org/10.36131/cnfioritieditore20240602
Franco, F. (2021). Understanding and treating C-PTSD. Journal of Health Service Psychology, 47(2), 85-93. https://doi.org/10.1007/s42843-021-00038-1
dig voelen:
In het boek van Frans Schalkwijk staat de innerlijke criticus centraal die je laat twijfelen. Een stem die blijft zeggen dat het niet goed genoeg is. Schaamte en schuld helpen soms om bij te sturen, maar worden ze te sterk, dan werken ze tegen je. Je kunt die stem niet uitzetten, wel leren begrijpen. Dat geeft meer rust en ruimte voor “goed genoeg”.
Je hoeft het niet alleen te doen
Als je merkt dat je innerlijke criticus steeds terugkomt, zegt dat niet dat die stem gelijk heeft. Het zegt iets over hoe je hebt geleerd naar jezelf te kijken.
Dat kun je stap voor stap veranderen. Het begint met zien dat deze stem van vroeger is, en niet zo hoeft te blijven.
Blijf je hier last van houden, dan kan het helpend zijn om er samen naar te kijken. Je hoeft het niet alleen te doen. Wil je ondersteuning, dan kun je een afspraak maken.
Wil je meer weten of EMDR iets voor jou kan betekenen?
P.S. In het belang van transparantie heb ik affiliate links gedeeld. Wat betekent dat ik een klein bedrag ontvang als je toevallig via deze link bestelt, zonder extra kosten voor jou.
Vond je deze tips leuk? Voel je dan vrij om ze door te sturen naar een (vriend)in. Zij kunnen zich hier aanmelden