Wanneer meten meer onrust dan inzicht geeft
Hoe smartwatches je angst kunnen versterken, de belofte van controle
Wearable technologie belooft grip. Inzicht. Rust. Je hartslag, je slaap, je ademhaling: alles wordt vertaald naar cijfers. Voor sommige mensen werkt dat helpend. Maar als je gevoelig bent voor angst rondom je gezondheid, kan hetzelfde hulpmiddel juist extra onrust oproepen.
Leven op cijfers
In mijn praktijk zie ik mensen die hun dag laten bepalen door hun smartwatch. Ze kijken eerst naar de scores en pas daarna naar hoe ze zich voelen. Slecht geslapen volgens het horloge, dus vandaag wordt zwaar. Een afwijkende waarde, dus er zal wel iets mis zijn. Het lichaam zelf raakt op de achtergrond, de cijfers nemen het over.
Wat begint met even checken, verandert vaak in vaker controleren. Niet omdat het lichaam duidelijke signalen geeft, maar omdat het hoofd geruststelling zoekt. De data worden dan geen informatie meer, maar een manier om spanning te dempen.
Het nocebo effect
Hier speelt het nocebo effect een belangrijke rol. Als je gaat geloven wat je smartwatch je vertelt, kan dat geloof zelf klachten versterken. Een lage score krijgt betekenis: dit is niet goed, dit klopt niet. Je brein reageert daarop door het zenuwstelsel in een staat van waakzaamheid te brengen. Verwachting wordt werkelijkheid. Niet omdat de cijfers gevaarlijk zijn, maar omdat de interpretatie ervan stress oproept.
De meting wordt zo geen neutrale informatie meer, maar een trigger. Je lichaam volgt het verhaal dat je hoofd ervan maakt.
Van voelen naar controleren
Vergelijk het met autorijden terwijl je vooral naar het dashboard kijkt. Je ziet elke kleine verandering, maar je verliest het zicht op de weg. Wearables kunnen hetzelfde effect hebben. Je aandacht verschuift van ervaren naar controleren. Van voelen naar meten.
Angst speelt hierin een grote rol. Het brein wil zekerheid. Nu. En als die niet komt, ga je opnieuw checken. Wat betekent deze waarde? Is dit normaal? Moet ik iets doen?
Waarom juist hartslagvariabiliteit zo’n grote rol speelt
Als je dan toch gaat meten, is het logisch dat één waarde er steeds uitspringt: hartslagvariabiliteit. Dit is de maat waar ik zelf onderzoek naar heb gedaan, onder andere in relatie tot depressie. En het is ook de enige waarde die echt iets zegt over de staat van je zenuwstelsel.
Waar hartslag of slaap vooral losse momentopnames zijn, laat hartslagvariabiliteit zien hoe jouw systeem als geheel reageert op stress en herstel. Het verbindt meten met voelen. Het laat zien hoe flexibel je zenuwstelsel kan schakelen tussen actie en ontspanning.
Hartslagvariabiliteit gaat niet over goed of fout. Het laat zien hoe belast je systeem op dat moment is. Een hogere variabiliteit wijst vaak op herstel en veerkracht. Een lagere variabiliteit zie je vaker bij stress, somberheid, angst of langdurige overbelasting. Dat maakt het een waardevolle maat, maar ook een gevoelige als je al geneigd bent tot piekeren.
Belangrijk om te weten is dat deze waarde schommelt. Door emoties, slaap, hormonen, werkdruk en dagelijkse gebeurtenissen. Een lage score betekent niet dat je lichaam faalt. Het zegt alleen iets over hoe je zenuwstelsel er op dat moment voor staat.
Helpt dit jou echt?
Onderzoek laat zien dat wearables voor de een helpend zijn en voor de ander juist stressverhogend. Er is geen goed of fout gebruik. Wel een eerlijke vraag: helpt dit mij, of maakt het me onrustiger?
Je hoeft je wearable niet direct weg te leggen. Maar het is zinvol om stil te staan bij je relatie ermee. Kijk je vaker dan je wilt? Gaat het automatisch? Voel je je gespannener in plaats van rustiger?
Je lichaam is geen machine met vaste waarden. Soms is minder meten en meer aanwezig zijn precies wat je zenuwstelsel nodig heeft. Je hoeft niet alles te weten om veilig te zijn. Soms is luisteren naar je lichaam genoeg.
Bronnen:
Rosman, Lindsey et al. When smartwatches contribute to health anxiety in patients with atrial fibrillation. Cardiovascular Digital Health Journal, Volume 1, Issue 1, 9–10
Oostrum, J.M. van (2024) Exploring the Impact of Wearable Devices on Perceived Stress and Health Anxiety: A Mixed-Methods Approach.
Meer over Hartslagvariabiliteit:
Het goede hart van Torkil Færø is een toegankelijk en nuchter boek over gezondheid, met hartslagvariabiliteit als centraal uitgangspunt. Færø laat zien dat hrv geen abstract cijfer is, maar een directe graadmeter voor wat er in je zenuwstelsel gebeurt. Je leert hoe factoren als slaap, stress, beweging, voeding en alcohol invloed hebben op je belastbaarheid en herstel. De kracht van het boek zit in de nuance: meten is geen doel op zich, maar een hulpmiddel om beter te begrijpen wat je lichaam nodig heeft.
Je hoeft het niet alleen te doen
Meten, bijhouden en vergelijken kan houvast geven. Maar het kan je ook verder van jezelf af brengen. Zeker als je merkt dat cijfers leidend worden en je lichaam op de achtergrond raakt.
Samen kijken naar wat die data met je doet en waar je er onrust of druk door ervaart, kan veel duidelijk maken. Niet om alles los te laten, maar om weer te voelen wat voor jou klopt.
Wil je daar ondersteuning bij, dan kun je altijd een afspraak maken.
Wil je meer weten of EMDR iets voor jou kan betekenen?
P.S. In het belang van transparantie heb ik affiliate links gedeeld. Wat betekent dat ik een klein bedrag ontvang als je toevallig via deze link bestelt, zonder extra kosten voor jou.
Vond je deze tips leuk? Voel je dan vrij om ze door te sturen naar een (vriend)in. Zij kunnen zich hier aanmelden